پس از طی کردن مراحل سخت و تخصصی لقاح آزمایشگاهی (IVF) یا انتقال جنین منجمد، بزرگترین سؤال ذهن زوجین این است: آیا بارداری موفق بوده است؟ تنها راه دقیق برای پاسخ به این پرسش، انجام آزمایش خون سطح هورمون β-hCG یا همان آزمایش بتا است. در این مقاله، به شما میگوییم این آزمایش دقیقاً چه زمانی باید انجام شود، چرا اهمیت دارد و چگونه میتوان نتایج آن را تفسیر کرد.
آزمایش بتا چیست؟
آزمایش بتا به سنجش سطح هورمون β-hCG (هورمون گنادوتروپین جفتی انسان) در خون میپردازد. این هورمون فقط پس از لانهگزینی موفق جنین در دیواره رحم توسط سلولهای جفت تولید میشود و یکی از اولین نشانگرهای بارداری است.
سطح بتا در بدن زنان غیر باردار تقریباً صفر است، و افزایش آن نشاندهنده بارداری است. تفاوت اصلی این آزمایش با تستهای معمولی بارداری (بیبی چک) در دقت بسیار بالاتر و امکان تشخیص زودهنگام است.
چه زمانی باید آزمایش بتا انجام شود؟
صبر، کلید پاسخ دقیق است
معمولاً آزمایش بتا حدود ۱۰ تا ۱۴ روز پس از انتقال جنین انجام میشود. انجام زودتر از این زمان میتواند منجر به نتایج کاذب شود، زیرا:
- جنین هنوز ممکن است در حال لانهگزینی باشد
- سطح بتا در خون پایینتر از حد قابل اندازهگیری باشد
- داروهای تزریقی تحریک تخمکگذاری (hCG) باعث نتایج اشتباه شوند
بنابراین، صبر تا زمان مناسب، شرط گرفتن نتیجه قطعی و قابلاعتماد است. در اغلب کلینیکهای ناباروری، زمان دقیق آزمایش توسط پزشک تعیین میشود.
چرا انجام آزمایش بتا ضروری است؟
برخلاف برخی علائم بارداری مانند تهوع یا خستگی، آزمایش بتا:
- مستقیمترین شاخص شروع بارداری واقعی است
- میتواند تشخیص زودهنگام بارداری خارج رحمی را ممکن سازد
- کمک میکند وضعیت رشد طبیعی جنین در روزهای اولیه بررسی شود
- پایهی تصمیمگیری برای درمان ادامهدار یا اقدامات حمایتی بعدی است
بدون انجام این آزمایش، نمیتوان به اطمینان کامل از موفقیت فرآیند IVF دست یافت.
عدد بتا چقدر باید باشد؟
| روز پس از انتقال جنین | سطح مورد انتظار بتا (تقریبی) |
|---|---|
| روز ۱۰ | حدود ۵۰ تا ۱۰۰ IU/L |
| روز ۱۲ | حدود ۱۰۰ تا ۳۰۰ IU/L |
| روز ۱۴ | حدود ۱۵۰ تا ۶۰۰ IU/L |
توجه: این اعداد بسته به نوع انتقال (تازه یا منجمد)، تعداد جنینها و وضعیت هورمونی بدن متفاوت است. بنابراین تنها پزشک میتواند بهدرستی تفسیر کند که آیا سطح بتا طبیعی، پایین یا بیش از حد بالاست.
اگر بتا پایین باشد چه میشود؟
پایین بودن بتا همیشه بهمعنای عدم بارداری نیست
اگر مقدار بتا پایینتر از حد انتظار باشد، ممکن است به دلایل زیر باشد:
- تاخیر در لانهگزینی
- تشکیل بارداری شیمیایی (ناپایدار)
- بارداری خارج رحمی
در این شرایط، معمولاً آزمایش بتا با فاصله ۲ تا ۳ روز تکرار میشود. اگر عدد بتا دو برابر شود، نشانهی خوبی از بارداری در حال پیشرفت است.
علائم موفقیتآمیز بودن انتقال جنین پیش از آزمایش بتا
برخی از نشانههایی که ممکن است قبل از موعد آزمایش بتا ظاهر شوند عبارتاند از:
- حساس شدن سینهها
- خستگی غیرمعمول
- لکهبینی خفیف (در اثر لانهگزینی)
- تهوع صبحگاهی جزئی
- افزایش دمای بدن
اما باید بدانید: وجود یا عدم وجود این علائم هیچگاه جای آزمایش بتا را نمیگیرد.